ΠΕΡΙΛΗΨΗ : Η διαδικασία που πρέπει να τηρηθεί σχετικά με την άσκηση και διατύπωση της παράστασης για την υποστήριξη της κατηγορίας, είναι η ίδια με εκείνη της διάταξης του άρθρου 68 παρ.2 του προϊσχύσαντος ΚΠΔ, ήτοι επιτρέπεται να ασκηθεί, χωρίς έγγραφη προδικασία, το αργότερο όμως, ωσότου αρχίσει για πρώτη φορά η αποδεικτική διαδικασία στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Η δήλωση παράστασης προς υποστήριξη της κατηγορίας που γίνεται για πρώτη φορά ενώπιον του εφετείου, χωρίς δηλαδή να έχει προηγηθεί νομότυπη δήλωση τοιαύτης παράστασης ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (ή δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής, εάν κατά το χρόνο εκδίκασης στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ίσχυε ο προϊσχύσας ΚΠΔ), είναι μη νόμιμη και επιφέρει, εφόσον ο υποστηρίζων την κατηγορία δεν αποβληθεί από το δικαστήριο, απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 171 παρ.3 ΚΠΔ, που συνιστά τον από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Α΄ΚΠΔ λόγο αναίρεσης .
Απόφαση 1104 / 2022 (Ε, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)
Αριθμός 1104/2022
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
E' Ποινικό Τμήμα
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρία Βασδέκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ζαμπέτα Στράτα, Μαρία Λεπενιώτη, Σοφία Οικονόμου - Εισηγήτρια και Κωστούλα Πρίγγουρη, Αρεοπαγίτες.
Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημα του στις 14 Ιανουαρίου 2022, με την παρουσία του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Ιωάννη Προβατάρη, (κωλυομένου του Εισαγγελέως) και του Γραμματέα Γεράσιμου Βάλσαμου, για να δικάσει την αίτηση της αναιρεσείουσας - κατηγορουμένης Δ. Δ. του Κ., κατοίκου ... η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Αθανάσιο Ψάλτη, για αναίρεση της υπ' αριθμ. ΖΤ1731/2020 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών. Με υποστηρίζοντα την κατηγορία το Ν.Π.Δ.Δ. με την επωνυμία "ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (e-ΕΦΚΑ)", το οποίο εκπροσωπείται νόμιμα και το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Αναστάσιο Κωστακόπουλο.
Το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και η αναιρεσείουσα - κατηγορουμένη, ζητάει την αναίρεση της αποφάσεως αυτής για τους λόγους που αναφέρονται στην από 23.4.2021 αίτησή της, που καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με αριθμό 554/2021.
Αφού άκουσε Τον Εισαγγελέα ο οποίος πρότεινε να γίνει δεκτή η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παύσει οριστικά η εναντίον της αναιρεσείουσας κατηγορουμένης ποινική δίωξη και τους πληρεξούσιους δικηγόρους των διαδίκων που ζήτησαν όσα αναφέρονται στα σχετικά πρακτικά.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Η κρινόμενη από 23-4-2021 αίτηση της Δ. Δ. του Κ., κατοίκου ... που ασκήθηκε με δήλωση ενώπιον της Γραμματέα του Πλημμελειοδικείου Αθηνών (βλ. με αρ. 26/2021 σχετική έκθεση), για αναίρεση της με αριθμό ΖΤ1731/6-11-2020 αποφάσεως του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, με την οποία καταδικάστηκε σε β'βαθμό σε ποινή φυλακίσεως δέκα (10) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία, για πλαστογραφία με χρήση, ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 462, 464, 466, 474 παρ.1 και 4 και 504 παρ.1 ΚΠΔ) και περιέχει παραδεκτούς λόγους αναιρέσεως από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Α', Δ'και Ε'ΚΠΔ. Επομένως, είναι τυπικά δεκτή και πρέπει να ερευνηθεί ως προς τη ουσιαστική βασιμότητα των λόγων της.
Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 63, 64 και 68 παρ.1 και 2 του ισχύσαντος μέχρι 30-6-2019 ΚΠΔ, προκύπτει ότι εκείνος που εδικαιούτο έναντι του κατηγορουμένου σε αποζημίωση και αποκατάσταση από το έγκλημα, είχε δικαίωμα για την ικανοποίηση της απαιτήσεώς του, να ασκήσει την πολιτική αγωγή στο ποινικό δικαστήριο και στο ακροατήριο, ωσότου αρχίσει η αποδεικτική διαδικασία, αν είχε επιδώσει σχετικό δικόγραφο στον κατηγορούμενο, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα στο άρθρο 68 παρ.1, ενώ αυτός που εδικαιούτο έναντι του κατηγορουμένου σε χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης, εδικαιούτο κατ'άρθρο 68 παρ.2, να ασκήσει την πολιτική αγωγή στο ποινικό δικαστήριο, ωσότου αρχίσει η αποδεικτική διαδικασία, χωρίς έγγραφη προδικασία.'Ητοι, η πολιτική αγωγή του ζημιωθέντος από το αδίκημα έπρεπε να ασκηθεί το αργότερο, πριν την έναρξη της διαδικασίας στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και όχι για πρώτη φορά στο εφετείο ενώπιον του οποίου κατά το άρθρο 502 παρ.1 εδ. ε` του προϊσχύσαντος Κ.Π.Δ., εξεταζόταν αυτή στο πλαίσιο που διατυπώθηκε στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο και κατά το μέτρο που έγινε δεκτή από αυτό, άλλως επερχόταν απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας, κατ'άρθρο 171 περ.2 του ίδιου ΚΠΔ. Εξάλλου, με τις διατάξεις των άρθρων 63 -66 του ισχύοντος από 1-7-2019 ΚΠΔ, επαναπροσδιορίστηκε η έννοια και η θέση του πολιτικώς ενάγοντος στην ποινική δίκη, στην οποία πλέον τα δικαιούμενα πρόσωπα μπορούν να παραστούν για την υποστήριξη της κατηγορίας και μόνο, ενώ, κατ'άρθρο 67 παρ.1 του ίδιου Κώδικα, η διαδικασία που πρέπει να τηρηθεί σχετικά με την άσκηση και διατύπωση της παράστασης για την υποστήριξη της κατηγορίας, είναι η ίδια με εκείνη της διάταξης του άρθρου 68 παρ.2 του προϊσχύσαντος ΚΠΔ, ήτοι επιτρέπεται να ασκηθεί, χωρίς έγγραφη προδικασία, το αργότερο όμως, ωσότου αρχίσει για πρώτη φορά η αποδεικτική διαδικασία στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου. Περαιτέρω, κατά τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 590 παρ.1 εδ.α'και β' του ισχύοντος από 1-7-2019 νέου Κ.Π.Δ <<Υποθέσεις που εκκρεμούν σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας και σε οποιονδήποτε βαθμό, συνεχίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος κώδικα. Οι πράξεις της ποινικής διαδικασίας που τελέστηκαν όταν ίσχυαν οι διατάξεις που καταργούνται διατηρούν το κύρος τους>>. Μετά ταύτα, εφόσον στην κρινόμενη υπόθεση ερευνώνται πράξεις της ποινικής διαδικασίας ενώπιον του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου που διενεργήθηκαν μετά την 1-7-2019, εφαρμόζονται σχετικά με αυτές, οι διατάξεις του ισχύοντος από 1-7-2019 ΚΠΔ, ενώ οι πράξεις της ποινικής διαδικασίας που τελέστηκαν μέχρι τις 30-6-2019, ελέγχονται ως προς το κύρος τους, σύμφωνα με τις διατάξεις του προϊσχύσαντος ΚΠΔ. Κατά τη διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 171 του ΚΠΔ, απόλυτη ακυρότητα που δημιουργεί λόγο αναίρεσης της αποφάσεως, κατά το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Α' του ίδιου Κώδικα, η οποία λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως σε κάθε στάση της διαδικασίας και στον Άρειο Πάγο ακόμη, επιφέρει η παράνομη παράσταση του υποστηρίζοντας την κατηγορία στη διαδικασία του ακροατηρίου. Τέτοια ακυρότητα υπάρχει, όταν δεν συντρέχουν στο πρόσωπο εκείνου που παραστάθηκε για την υποστήριξη της κατηγορίας, οι όροι της ενεργητικής και παθητικής νομιμοποίησης για την υποστήριξη αυτής (κατηγορίας), σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 63 και 66 ΚΠΔ, καθώς και όταν παραβιάστηκε η διαδικασία που έπρεπε να τηρηθεί σχετικά με την άσκηση και διατύπωση της παράστασης για την υποστήριξη της κατηγορίας, κατά το άρθρο 67 του ίδιου Κώδικα (ΑΠ 693/2020, ΑΠ 1996/2019). Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι η δήλωση παράστασης προς υποστήριξη της κατηγορίας που γίνεται για πρώτη φορά ενώπιον του εφετείου, χωρίς δηλαδή να έχει προηγηθεί νομότυπη δήλωση τοιαύτης παράστασης ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου (ή δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής, εάν κατά το χρόνο εκδίκασης στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο ίσχυε ο προϊσχύσας ΚΠΔ), είναι μη νόμιμη και επιφέρει, εφόσον ο υποστηρίζων την κατηγορία δεν αποβληθεί από το δικαστήριο, απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 171 παρ.3 ΚΠΔ, που συνιστά τον προαναφερθέντα λόγο αναίρεσης από το άρθρο 510 παρ.1 στοιχ. Α'ΚΠΔ.
Στην προκείμενη περίπτωση, από την παραδεκτή επισκόπηση των εγγράφων της ποινικής δικογραφίας, προκύπτει ότι κατόπιν της από 3-9-2013 μηνυτήριας αναφοράς του ΝΠΔΔ με την επωνυμία <<ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΦΑΛΙΣΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ (0ΑΕΕ)>>, ο οποίος μετονομάσθηκε ακολούθως σε <<ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (e -ΕΦΚΑ)>>, ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά της αναιρεσείουσας κατηγορουμένης για πλαστογραφία με χρήση της από 23-1-2013 βεβαίωσης γνωστοποίησης οφειλής, η οποία εφέρετο εκδοθείσα από το ανωτέρω ΝΠΔΔ. Από την παραδεκτή επισκόπηση των πρακτικών της πρωτοβάθμιας δίκης επί της οποίας εκδόθηκε η με αριθμό 31110/16-3-2017 απόφαση του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών, προκύπτει ότι η αναιρεσείουσα καταδικάσθηκε ερήμην για την ως άνω πράξη, σε ποινή φυλακίσεως δώδεκα (12) μηνών, η οποία ανεστάλη επί τριετία. Από τα ίδια δε πρακτικά προκύπτει ότι κατά την εκδίκαση της υπόθεσης, ουδείς εμφανίστηκε προκειμένου να δηλώσει παράσταση πολιτικής αγωγής κατ' αυτής (αναιρεσείουσας), για οποιαδήποτε απαίτηση. Περαιτέρω, από την παραδεκτή επισκόπηση των πρακτικών της προσβαλλομένης απόφασης του δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου (1731/6-11-2020), η οποία εκδόθηκε υπό το νομικό καθεστώς του νέου ΚΠΔ, προκύπτει ότι πριν από την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας <<... εμφανίστηκε ενώπιον του ως άνω Δικαστηρίου ο δικηγόρος Αναστάσιος Κωστακόπουλος, ο οποίος δήλωσε παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας, για λογαριασμό του ΝΠΔΔ με την επωνυμία ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΕΘΝΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (e - ΕΦΚΑ), βάσει του με αρ. πρωτ. 280420/30-10-2020 πληρεξουσίου- εξουσιοδότησης, κατά της παραπάνω κατηγορουμένης για την ηθική βλάβη που έχει υποστεί το ΝΠΔΔ λόγω του αδικήματος. Κατά της παραστάσεως αυτής δεν προβλήθηκαν αντιρρήσεις>> και ότι στη συνέχεια το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, αφού επέτρεψε την παράσταση του ανωτέρω ΝΠΔΔ, προχώρησε στη διεξαγωγή της αποδεικτικής διαδικασίας, μετά το πέρας της οποίας κήρυξε ένοχη την αναιρεσείουσα κατηγορουμένη για πλαστογραφία με χρήση κατ'άρθρο 216 παρ.1 ΠΚ και ειδικότερα του ότι <<... στη ... στις 23-1-2013 κατάρτισε πλαστό έγγραφο με σκοπό να παραπλανήσει άλλον σχετικά με γεγονός που μπορούσε να έχει έννομες συνέπειες και στη συνέχεια έκανε χρήση του πλαστού αυτού εγγράφου. Συγκεκριμένα, στον παραπάνω τόπο και χρόνο κατάρτισε την υπ'αριθμό 8049 βεβαίωση γνωστοποίησης οφειλής για την Ε. Μ. και στη συνέχεια έκανε χρήση του πλαστού αυτού εγγράφου, προσκομίζοντας το στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. για θεώρηση>>. Ακολούθως δε, το ως άνω Δικαστήριο καταδίκασε την κατηγορουμένη για την ως άνω πράξη σε ποινή φυλακίσεως δέκα (10) μηνών, ανασταλείσα επί τριετία. Σύμφωνα όμως με τις προεκτεθείσες νομικές σκέψεις, η τοιαύτη παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας εκ μέρους του προαναφερομένου ΝΠΔΔ, δεν ήταν νόμιμη, αφού έγινε για πρώτη φορά ενώπιον του κατ'έφεση δικάζοντος Δικαστηρίου, δεδομένου ότι το άνω ΝΠΔΔ δεν είχε παραστεί ως πολιτική αγωγή (σύμφωνα με τις εφαρμοζόμενες, ως εκ του χρόνου διεξαγωγής της πρωτοβάθμιας δίκης, διατάξεις των άρθρων 63 - 68 του προϊσχύσαντος ΚΠΔ), μέχρι την έναρξη της αποδεικτικής διαδικασίας, ενώπιον του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου. Κατά συνέπεια και αφού το δευτεροβάθμιο Δικαστήριο, δεν απέβαλε όπως είχε υποχρέωση το παρανόμως παρασταθέν ΝΠΔΔ από τη δίκη, επήλθε απόλυτη ακυρότητα της διαδικασίας στο ακροατήριο, κατά τον βάσιμο περί τούτου πρώτο αναιρετικό λόγο από το 510 παρ.1 στοιχ.Α'σε συνδ. με άρθρο 171 παρ. 3 ΚΠΔ, η οποία καθιστά άκυρες και τις εξαρτημένες από αυτήν μεταγενέστερες πράξεις της ποινικής διαδικασίας (αρθρ. 176 παρ.2 εδ.α'ΚΠΔ). Κατόπιν αυτών και παρελκούσης της έρευνας των λοιπών λόγων αναιρέσεως ως αλυσιτελών, πρέπει να αναιρεθεί στο σύνολό της η προσβαλλόμενη απόφαση. Κατά τα άρθρα 111,112 και 113 του ΠΚ, το αξιόποινο εξαλείφεται με την παραγραφή, η οποία προκειμένου για πλημ/τα είναι πέντε έτη και αρχίζει από τότε που τελέστηκε η πράξη. Η προθεσμία αναστέλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η κύρια διαδικασία και ωσότου να γίνει αμετάκλητη η καταδικαστική απόφαση, πάντως όχι πέραν των τριών ετών για τα πλημ/τα. Από τις διατάξεις αυτές, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 310 παρ. 1 εδ. β, 370 στοιχ. β' και 511 του ΚΠΔ (ν.4620/2019), όπως το 3ο εδάφιο του τελευταίου άρθρου αντικαταστάθηκε με το άρθρο 13 περ.8 του ν.4637/2019 (ΦΕΚ Α'180/18-11-2019) και συμπληρώθηκε με το άρθρο 156 του ν.4855/2021(ΦΕΚ Α'215/12-11-2021), προκύπτει ότι η παραγραφή, ως θεσμός δημόσιας τάξης, εξετάζεται αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο σε κάθε στάση της ποινικής διαδικασίας, ακόμη και στον 'Αρειο Πάγο, ο οποίος διαπιστώνοντας την συμπλήρωση της παραγραφής και μετά την άσκηση της αναίρεσης, οφείλει να αναιρέσει την προσβαλλόμενη απόφαση και να παύσει οριστικά την ποινική δίωξη, λόγω παραγραφής, εφόσον η αίτηση αναίρεσης είναι τυπικά παραδεκτή, για το λόγο ότι ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα και περιέχεται σ' αυτή, σύμφωνα με το άρθρο 474 παρ. 4 και 511 εδ.γ' του ΚΠΔ, ένας τουλάχιστον παραδεκτός λόγος αναίρεσης, από αυτούς που περιοριστικά αναφέρονται στο άρθρο 510 του ίδιου κώδικα, ο οποίος κρίθηκε βάσιμος. Στην προκειμένη περίπτωση το αδίκημα της πλαστογραφίας που φέρεται κατά τα προεκτεθέντα ότι τελέστηκε από την αναιρεσείουσα στις 23-1-2013, το οποίο είτε με την επιβαρυντική περίπτωση της χρήσεως του πλαστού, με την οποία καταδικάστηκε η αναιρεσείουσα, κατ'άρθρο 216 παρ.1 του προϊσχύσαντος ΠΚ, είτε χωρίς την επιβαρυντική περίπτωση αυτή, κατά την ταυτάριθμη επιεικέστερη διάταξη του ισχύοντος ΠΚ, η οποία ήταν εφαρμοστέα στην προκειμένη περίπτωση, είναι πλημμεληματικού χαρακτήρα, αφού και στις δύο ως άνω περιπτώσεις προβλέπονται ποινές φυλακίσεως, έχει υποκύψει σε παραγραφή, κατά τα ανωτέρω άρθρα 111 παρ.1 και 3, 112 και 113 παρ.1 και 2 εδ.α'ΠΚ, λόγω συμπλήρωσης, από την τέλεση της πράξεως (23-1-2013), μέχρι την εκδίκαση της υπόθεσης στο παρόν Δικαστήριο (14-1-2022), της προθεσμίας της πενταετούς παραγραφής και της τριετούς αναστολής αυτής, ήτοι λόγω παρέλευσης χρόνου μεγαλύτερου της οκταετίας. Επομένως, το αξιόποινο του ανωτέρω πλημμελήματος έχει εξαλειφθεί λόγω της παραγραφής που επήλθε μετά τη δημοσίευση στις 6-11-2020, της προσβαλλόμενης απόφασης. Συνακόλουθα και αφού η αναιρεσείουσα παρέστη κατά τη συζήτηση της υποθέσεως και κρίθηκε παραδεκτή η αίτηση αναιρέσεως και βάσιμος ο πρώτος λόγος αυτής, πρέπει κατ'αυτεπάγγελτη εφαρμογή του προαναφερομένου άρθρου 511 εδ.γ' ΚΠΔ, να παύσει οριστικά η εναντίον της αναιρεσείουσας ποινική δίωξη, όπως ειδικότερα ορίζεται στο διατακτικό.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί τη με αριθμό ΖΤ 1731/2020 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.
Παύει οριστικά την ποινική δίωξη εναντίον της Δ. Δ. του Κ., κατοίκου ... για την αξιόποινη πράξη της πλαστογραφίας με χρήση και πιο συγκεκριμένα του ότι: "Στη ..., στις 23-1-2013, κατάρτισε πλαστό έγγραφο, με σκοπό να παραπλανήσει άλλον σχετικά με γεγονός που μπορούσε να έχει έννομες συνέπειες και στη συνέχεια έκανε χρήση του πλαστού αυτού εγγράφου. Συγκεκριμένα, στον παραπάνω τόπο και χρόνο κατάρτισε την υπ'αριθμό 8049 βεβαίωση γνωστοποίησης οφειλής για την Ε. Μ. και στη συνέχεια έκανε χρήση του πλαστού αυτού εγγράφου, προσκομίζοντας το στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. για θεώρηση".
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 20 Μαΐου 2022.
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 19 Αυγούστου 2022.
Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ