ΠΕΡΙΛΗΨΗ : Με τη διάταξη του άρθρου 244 ΚΠΔ κατοχυρώνεται το δικαίωμα ενημέρωσης του υπόπτου στην προκαταρκτική εξέταση ώστε να μπορεί αυτός να αντιληφθεί ποια ακριβώς είναι τα ουσιώδη στοιχεία της ποινικής μομφής που του προσάπτεται και να έχει την ευχέρεια να την αντικρούσει. Βεβαίως, ένεκα και της πρώιμης διαδικαστικής φάσης και του υπό διαμόρφωση και διάγνωση αντικειμένου της πιθανής μελλοντικής κατηγορίας, ο νομοθέτης αρκείται μόνον στη γνωστοποίηση των ποινικών διατάξεων, η παραβίαση των οποίων διερευνάται, καθώς και των θεμάτων επί των οποίων θα παράσχει εξηγήσεις. Συνεπώς η εν λόγω διάταξη δεν δημιουργεί σε καμία περίπτωση υποχρέωση σύνταξης κατηγορητηρίου στο στάδιο αυτό της ποινικής προδικασίας, ούτε η έκθεση από τον ανακρίνοντα με πληρότητα και σαφήνεια της πράξης που αποδίδεται στον εξεταζόμενο, αλλ’ αρκεί για την έγκυρη πρόοδό της η γενική αναφορά των στοιχείων της πράξης που αφορά η προκαταρκτική εξέταση, που μπορεί να συνάγεται και από το κείμενο της σχετικής παραγγελίας και το χρόνο τέλεσης της πράξης. Μόνο μετά το πέρας της προκαταρκτικής εξέτασης και την άσκηση της προσήκουσας ποινικής διώξεως νοείται η ακριβής και διεξοδική εξειδίκευση της κατηγορίας [ΑΠ 1161/2016, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΣυμΕφΑιγ 27/2021, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΣυμβΕφΑθ 16/2016, ΠοινΧρ 2016, σελ. 134, ΕγκΕισΑΠ 5/2022, Ιστ. ΑΠ, Εισηγητική Έκθεση Ν. 4620/2019].
Αριθμός 895/2023
TO ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΛΗΜΜΕΛΕΙΟΔΙΚΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές, Γλυκερία — Λουιζα Ιωαννίδου, Πρόεδρο Πλημμελειοδικών, Δημήτριο Φανουργάκη και Παναγιώτα Πόντου, Πλημμελειοδίκες.
Συνήλθε στο γραφείο της Προέδρου στις 22 Μαρτίου 2023, παρουσία της Γραμματέως Δέσποινας Μυλωνά, προκειμένου ν’αποφανθεί για την παρακάτω ποινική υπόθεση.
Ο Εισαγγελέας Πλημμελειοδικών Αθηνών Γεώργιος Νούλης εισήγαγε στις 17 Φεβρουαρίου 2023 στο Συμβούλιο τούτο την υπ’αριθμ. 626/2023 έγγραφη πρότασή του η οποία έχει ως εξής:
Εισάγω στο Συμβούλιό σας [κατά τη διάταξη του άρθρου 244§5 ΚΠΔ] τις συνημμένες από 21-11-22 αιτήσεις των 1]…. , 2] …… και 3] ….., κατοίκων ………., οι οποίες περιέχονται στα αυθημερόν υποβληθέντα υπομνήματα παροχής ανωμοτί εξηγήσεων ως υπόπτων δυνάμει της από 03-09-22 σχετικής παραγγελίας στα πλαίσια προκαταρκτικής εξέτασης επί της συνημμένης δικογραφίας και την εμπρόθεσμη κλήτευσή τους προς τούτο. Με αυτές ζητούν την ακύρωση των ως άνω κλήσεων τους ως υπόπτων αιτιώμενοι ότι στα έγγραφά αυτών δεν περιλαμβάνεται εξιστόρηση των πραγματικών περιστατικών τα οποία θεμελιώνουν την ποινική τους ευθύνη για τα πλημμελήματα που τελούσαν υπό διερεύνηση στα πλαίσια της συγκεκριμένης δικογραφίας [εμπρησμός από συγκλίνουσα αμέλεια με κίνδυνο για ξένα πράγματα και άνθρωπο, εμπρησμός δάσους από συγκλίνουσα αμέλεια με κίνδυνο για άνθρωπο, υποβάθμιση περιβάλλοντος από συγκλίνουσα αμέλεια που είχε ως επακόλουθο σοβαρή οικολογική και περιβαλλοντική καταστροφή, ανθρωποκτονία από συγκλίνουσα αμέλεια κατά συρροή, σωματική βλάβη από συγκλίνουσα αμέλεια υποχρέων κατά συρροή, άρθρα 1, 12, 14, 15, 16, 18, 26§1 εδ. β΄, 28, 51, 53, 57, 79, 94, 264§§2-1, 265§§2-1, 302, 314§§1α, 2 ΠΚ και άρθρου 28§§2α, 3 εδ. ε και τελ. Ν.1650/86 ως ισχ. με Ν. 4042/2012].
Περαιτέρω, κατ’ άρθρο 244§1 ΚΠΔ «Αν η προκαταρκτική εξέταση διενεργείται ύστερα από μήνυση ή έγκληση κατά ορισμένου προσώπου ή αν κατά τη διάρκειά της αποδίδεται σε ορισμένο πρόσωπο η τέλεση αξιόποινης πράξης, το πρόσωπο αυτό καλείται υποχρεωτικώς πριν από πέντε τουλάχιστον ημέρες αν κατοικεί ή διαμένει σε γνωστή διεύθυνση στο εσωτερικό … για την παροχή εξηγήσεων και εξετάζεται χωρίς όρκο. Ο ύποπτος έχει τα δικαιώματα που αναφέρονται στα άρθρα 89, 90, 91, 92 παρ. 1, 95, 96, 99 παρ. 1 εδ. α`, 2 και 4, 100, 101, 102, 103 και 104, καθώς και το δικαίωμα να διορίσει τεχνικό σύμβουλο σε περίπτωση διεξαγωγής πραγματογνωμοσύνης, εφαρμοζόμενης αναλόγως της διάταξης του άρθρου 183. Το δικαίωμα ενημέρωσης του υπόπτου περιλαμβάνει κατ` ελάχιστο τη γνωστοποίηση των ποινικών διατάξεων, η παραβίαση των οποίων διερευνάται, καθώς και των θεμάτων επί των οποίων θα παράσχει εξηγήσεις…». Κατά δε την §5 του ίδιου άρθρου «το αρμόδιο δικαστικό συμβούλιο επιλύει όλες τις διαφορές ή αμφισβητήσεις που προκύπτουν κατά την προκαταρκτική εξέταση μεταξύ του υπόπτου και εκείνου που υποστηρίζει την κατηγορία ή μεταξύ αυτών και του εισαγγελέα».
Με την εν λόγω διάταξη κατοχυρώνεται το δικαίωμα ενημέρωσης του υπόπτου στην προκαταρκτική εξέταση ώστε να μπορεί αυτός να αντιληφθεί ποια ακριβώς είναι τα ουσιώδη στοιχεία της ποινικής μομφής που του προσάπτεται και να έχει την ευχέρεια να την αντικρούσει. Βεβαίως, ένεκα και της πρώιμης διαδικαστικής φάσης και του υπό διαμόρφωση και διάγνωση αντικειμένου της πιθανής μελλοντικής κατηγορίας, ο νομοθέτης αρκείται μόνον στη γνωστοποίηση των ποινικών διατάξεων, η παραβίαση των οποίων διερευνάται, καθώς και των θεμάτων επί των οποίων θα παράσχει εξηγήσεις. Συνεπώς η εν λόγω διάταξη δεν δημιουργεί σε καμία περίπτωση υποχρέωση σύνταξης κατηγορητηρίου στο στάδιο αυτό της ποινικής προδικασίας, ούτε η έκθεση από τον ανακρίνοντα με πληρότητα και σαφήνεια της πράξης που αποδίδεται στον εξεταζόμενο, αλλ’ αρκεί για την έγκυρη πρόοδό της η γενική αναφορά των στοιχείων της πράξης που αφορά η προκαταρκτική εξέταση, που μπορεί να συνάγεται και από το κείμενο της σχετικής παραγγελίας και το χρόνο τέλεσης της πράξης. Μόνο μετά το πέρας της προκαταρκτικής εξέτασης και την άσκηση της προσήκουσας ποινικής διώξεως νοείται η ακριβής και διεξοδική εξειδίκευση της κατηγορίας [ΑΠ 1161/2016, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΣυμΕφΑιγ 27/2021, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΣυμβΕφΑθ 16/2016, ΠοινΧρ 2016, σελ. 134, ΕγκΕισΑΠ 5/2022, Ιστ. ΑΠ, Εισηγητική Έκθεση Ν. 4620/2019].
Στη συγκεκριμένη περίπτωση σχηματίστηκε αρχικώς αυτεπάγγελτα από την Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών η συνημμένη δικογραφία εξ αφορμής της εκδήλωσης των καταστροφικών πυρκαγιών στη Βαρυμπόμπη Αττικής την 03/05-08-2021. Επ’ αυτής [ως μίας ενιαίας δικογραφίας μετά τη συσχέτιση αναφορών ιδιωτών και υποβληθέντος στη συνέχεια σχετικού ανακριτικού υλικού] διενεργήθηκε με την από 05-08-2021 αρχική παραγγελία μας προκαταρκτική εξέταση. Μετά την περάτωση της και την υποβολή της δικογραφίας στην Υπηρεσία μας αυτή συνεχίστηκε με την από 14-02-2022 νεότερη παραγγελία μας προς τούτο. Στο εξώφυλλο του φακέλου της δικογραφίας αναγράφηκαν αναλυτικά και ολογράφως τα πλημμελήματα που διερευνούνταν [εμπρησμός από συγκλίνουσα αμέλεια με κίνδυνο για ξένα πράγματα και άνθρωπο, εμπρησμός δάσους από συγκλίνουσα αμέλεια με κίνδυνο για άνθρωπο, υποβάθμιση περιβάλλοντος από συγκλίνουσα αμέλεια που είχε ως επακόλουθο σοβαρή οικολογική και περιβαλλοντική καταστροφή, ανθρωποκτονία από συγκλίνουσα αμέλεια κατά συρροή, σωματική βλάβη από συγκλίνουσα αμέλεια υποχρέων κατά συρροή] και παρατέθηκαν αριθμητικώς οι ποινικές διατάξεις που τα εισάγουν ως εγκλήματα. Υπό ψηφίο 8 της δισέλιδης δακτυλογραφημένης σχετικής παραγγελίας μας ζητήθηκε από την επιληφθείσα 9η Πταισματοδίκη Αθηνών να «Εισαχθούν στη δικογραφία υπηρεσιακές βεβαιώσεις του Πυροσβεστικού Σώματος περί των στελεχών – αξιωματικών [επιχειρήσεων και πεδίου] αυτού που ήταν διοικητικά και επιχειρησιακά υπεύθυνοι για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών στην περιοχή Βαρυμπόμπης κλπ που εκδηλώθηκε την 03-08 και αναζωπυρώθηκε την 05-08-21 [πρόληψη, καταστολή, έλεγχος και εποπτεία]. Από αυτές να προκύπτουν η ιδιότητα, ο βαθμός και τα πλήρη στοιχεία ταυτότητας τους. Να επισυναφθούν οι πράξεις ανάθεσης των συγκεκριμένων καθηκόντων και οι κείμενες διατάξεις κατανομής αρμοδιοτήτων, εφαρμογής πυροπροστασίας, σχεδιασμού αντιμετώπισης κλπ [πχ. Ν. 4662/20, Κώδικας Διαχείρισης Εναερίων Μέσων, ΠΔ 210/92 κλπ]». Υπό δε ψηφίο 13 παραγγέλθηκε η «λήψη ανωμοτί εξηγήσεων των στελεχών – αξιωματικών του Πυροσβεστικού Σώματος που θα προκύψουν από τις σχετικές υπηρεσιακές βεβαιώσεις». Από τις εισαχθείσες στη δικογραφία μετά την εν λόγω παραγγελία μας υπηρεσιακές βεβαιώσεις προέκυψε ότι επιτελική και επιχειρησιακή ευθύνη για την αντιμετώπιση της συγκεκριμένης πυρκαγιάς είχαν και οι αιτούντες αξιωματικοί του Πυροσβεστικού Σώματος ……. [Συντονιστής Επιχειρήσεων Αττικής, Διοικητής ΠΕΠΥ Δυτ. Αττικής και Δ/κτης ΔΙΠΥ αντίστοιχα], με τη νεότερη δε από 30-09-2022 παραγγελία μας ζητήθηκε η λήψη ανωμοτί εξηγήσεων αυτών εκ νέου και με την επίκληση των συγκεκριμένων ιδιοτήτων τους [βλ. ψηφία 1 και 4ε της δακτυλογραφημένης σχετικής παραγγελίας μας]. Αυτοί κλήθηκαν εμπρόθεσμα προς τούτο, στις δε επιδοθείσες στους ίδιους από 20-10-2022 κλήσεις της 9ης Πταισματοδίκου Αθηνών για προκαταρκτική εξέταση αναγράφονταν πλήρως και αναλυτικά τόσον οι πράξεις που αυτές αφορούσαν, όσο και οι διατάξεις του ΠΚ που τις τυποποιούν ως εγκλήματα. Το ενδιαφέρον δε μέρος όλων των συγκεκριμένων κλήσεων είχε αυτολεξεί ως εξής : «Καλούμε τον κ. [όνομα], [υπηρεσιακή ιδιότητα], κάτοικο ……., να εμφανιστεί ενώπιόν μας στις 02-11-2022, ημέρα Τετάρτη και ώρα 11.00, προς παροχή ανωμοτί [χωρίς όρκο] εξηγήσεων, κατ’ άρθρο 244 ΚΠΔ, σύμφωνα με την από 30-09-2022 [ΑΒΜ …….] παραγγελία του κ. Εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών δυνάμει της οποίας διενεργείται προκαταρκτική εξέταση πλημμελημάτων : 1] εμπρησμός από αμέλεια από τον οποίο προέκυψε κοινός κίνδυνος για ξένα πράγματα και άνθρωπο, 2] εμπρησμός δάσους από αμέλεια από τον οποίο προέκυψε κίνδυνος για άνθρωπο, 3] ανθρωποκτονία από συγκλίνουσα αμέλεια υποχρέων κατά συρροή, 4] σωματική βλάβη από συγκλίνουσα αμέλεια υποχρέων κατά συρροή». Μετά ταύτα οι τρεις ανωτέρω ύποπτοι ενεχείρισαν την 21-11-22 έγγραφα υπομνήματα, έκτασης 25 και πλέον σελίδων, στα οποία και εξηγούσαν διεξοδικώς τις θέσεις τους έναντι των αποδιδομένων σε αυτούς πράξεων προσκομίζοντας και σειρά εγγράφων προς αντίκρουση της τέλεσης τους. Στον επίλογο δε των υπομνημάτων τους - και αφού έχουν τοποθετηθεί ενδελεχώς σχετικά με τις ερευνώμενες πράξεις [νομικό & πραγματικό μέρος] - υποβάλλουν άπαντες όμοιες αιτήσεις κήρυξης της ακυρότητας των από 20-10-2022 κλήσεων της Πταισματοδίκου 9ου Τμήματος Αθηνών για την παροχή εξηγήσεων, αυτές δε προσβάλλονται ως ελλιπείς ως προς την σαφή αναγραφή των πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν την αναζητούμενη ποινική τους ευθύνη εν είδει κατηγορητηρίου.
Πλην όμως καμία ακυρότητα δεν υπεισήλθε στην έως τώρα διενεργηθείσα προκαταρκτική εξέταση από το περιεχόμενο των προσβαλλομένων κλήσεων προς παροχή ανωμοτί εξηγήσεων από τους αιτούντες ενόψει του ότι : α] σε αυτές αναγράφονταν πλήρως οι κρίσιμες ποινικές διατάξεις για πιθανή παράβαση των οποίων ζητούνταν εξηγήσεις, όπως επίσης και οι υπηρεσιακές τους ιδιότητες υπό τις οποίες καλούνταν β] από το ίδιο το κείμενο των εισαγγελικών παραγγελιών προέκυπταν τόσον οι θέσεις που κατείχαν, όσον και η κατ’ ιδίαν εμπλοκή εκάστου στις επίμαχες πυρκαγιές, ήτοι περιλαμβανόταν σε αυτές σαφής εξειδίκευση των θεμάτων και συμβάντων επί των οποίων θα απαντούσαν γ] ουδέν υπερασπιστικό τους δικαίωμα στερήθηκαν συνεπεία τούτου, αφού οι ίδιοι ενεχείρισαν πολυσέλιδα και αναλυτικά υπομνήματα αντίκρουσης της ερευνώμενης ποινικής τους ευθύνης. Συνεπώς δεν εμφιλοχώρησε εσφαλμένη εφαρμογή της διάταξης του άρθρου 244§1 ΚΠΔ, καθώς οι αιτούντες ύποπτοι αφενός μεν με την κλήση τους προς παροχή εξηγήσεων ήταν γνώστες των ποινικών διατάξεων που πιθανώς παραβίασαν και τους ζητούνταν εξηγήσεις, αφετέρου δε στις ίδιες τις παραγγελίες αναφερόταν δεδομένα και στοιχεία που καθιστούσαν απολύτως σαφή την αποδιδόμενη στους ίδιους ποινική μομφή. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι λοιποί εικοσιένας [21] κληθέντες προς παροχή εξηγήσεων υπηρεσιακοί παράγοντες άλλων φορέων [ΑΔΜΗΕ, Περιφέρειας Αττικής, Δήμων Ωρωπού, Κηφισιάς, Διονύσου, Αχαρνών, Δασαρχείου Πάρνηθας] παρείχαν κανονικά και πλήρως τις εξηγήσεις τους χωρίς να προβάλλουν αντίστοιχες αιτιάσεις.
Οπότε, δυνάμει των ανωτέρω, φρονώ ότι οι υποβληθείσες αιτήσεις κήρυξης της ακυρότητας των από 20-10-2022 κλήσεων της Πταισματοδίκου 9ου Τμήματος Αθηνών για την παροχή εξηγήσεων από τους αιτούντες τυγχάνει απορριπτέα ως νομικά αβάσιμη.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΠΡΟΤΕΙΝΩ
Να απορριφθούν οι από 22-11-2022 αιτήσεις των 1] …, 2] …. και 3] ….., με τις οποίες ζητείται η κήρυξη της ακυρότητας των από 20-10-2022 κλήσεων της Πταισματοδίκου 9ου Τμήματος Αθηνών για την παροχή εξηγήσεων από τους ίδιους στα πλαίσια της υπό ΑΒΜ …. συσχετισθείσες προκαταρκτικής ποινικής δικογραφίας.
Αθήνα, 17-02-2023
Ο ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑΣ
Αφού έλαβε υπόψη του την παραπάνω πρόταση του Εισαγγελέως
Πλημ/κών Αθηνών Γεωργίου Νούλη
ΜΕΛΕΤΗΣΕ ΤΗ ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ
ΣΚΕΦΤΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Για όσους λόγους αναπτύσσονται και αναλύονται στην παραπάνω εισαγγελική πρόταση, στους οποίους ως νόμιμους και βάσιμους το Συμβούλιο αναφέρεται καθ'ολοκληρία, πρέπει να απορριφθούν οι από 22-11-2022 αιτήσεις των: 1] ….., 2] …………. και 3] …………..,με τις οποίες ζητείται η κήρυξη της ακυρότητας των από 20-10-2022 κλήσεων της Πταισματοδίκου 9ον Τμήματος Αθηνών για την παροχή εξηγήσεων από τους ίδιους στα πλαίσια της υπό ABM ΑΑ 21/1005 κλπ συσχετισθείσες προκαταρκτικής ποινικής δικογραφίας.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ τις από 22-11-2022 αιτήσεις των: 1] ……, 2] ……. και 3] ……., με τις οποίες ζητείται η κήρυξη της ακυρότητας των από 20-10-2022 κλήσεων , της Πταισματοδίκου 9ου Τμήματος Αθηνών για την παροχή εξηγήσεων από τους ιδίους στα πλαίσια της υπό ΑΒΜ ΑΑ 21/1005 κλπ συσχετισθείσες προκαταρκτικής ποινικής δικογραφίας .
Αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 22 Μαρτίου 2023 και εκδόθηκε στις 22 Μαρτίου 2023