ΠΕΡΙΛΗΨΗ : Η εξουσία του δικαστηρίου, το οποίο καθορίζει τη συνολική ποινή που πρέπει να εκτιθεί, όταν κατά του ίδιου προσώπου υπάρχουν προς εκτέλεση περισσότερες αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις, εξαντλείται στον καθορισμό αυτό της συνολικής ποινής, με την επιμέτρηση των περισσοτέρων ποινών, που έχουν επιβληθεί, κατά τον τρόπο που ορίζεται στις διατάξεις των άρθρων 94 και 97 του ισχύοντος Π.Κ. και δεν προβλέπεται από το νόμο εξουσία του δικαστηρίου αυτού είτε για αναστολή εκτέλεσης της συνολικής ποινής είτε για μετατροπή των ποινών είτε περισσότερο να ορίσει την καταβολή της ποινής σε δόσεις ή ακόμα μετατροπή αυτής σε παροχή κοινωφελούς εργασίας. (ΑΠ 1451/2019 , ΑΠ 1650 /2019 και ΑΠ 1415/2019).
Προσοχή : Μέχρι την τροπ. του άρθρου 551 ΚΠΔ με το ν. 4855/21,η εξουσία του δικαστηρίου που καθορίζει τη συνολική ποινή , εξαντλείται στον καθορισμό της συνολικής ποινής και δεν προβλέπεται εξουσία του για μετατροπή της ποινής σε κοινωφελή εργασία ,ορισμό καταβολής της χρηματικής ποινής σε δόσεις ,ούτε και με μεταγενέστερη απόφαση (Α..Π. 1098/2021,1451/2019,1415/2019,1650/2019). Με το ν 4855/2021 όμως προστ. τελ. εδ στην παρ. 2 του άρθρου 551κπδ σύμφωνα με το οποίο το αρμόδιο να προβεί σε καθορισμό της συνολικής ποινής δικαστήριο είναι αρμόδιο και για τη χορήγηση προθεσμίας καταβολής της χρηματικής ποινής ,τη δοσοποίηση αυτής , την αντικατάσταση με κοινωφελή (άρθρο 80 παρ. 4,5 νΠΚ) . Δεν θα μπορούσε η νέα αυτή διάταξη να προβλέψει το ίδιο (δοσοποίηση , προθεσμία καταβολής κλπ) για ποινή φυλάκισης που έχει μετατραπεί σε χρηματική ,γιατί με το νΠΚ η ποινή φυλάκισης δεν μετατρέπεται και η διάταξη αυτή πρέπει , να εφαρμοστεί και στην περίπτωση συγχώνευσης ποινών φυλάκισης που έχουν μετατραπεί (η ποινή βάση τουλάχιστον) σε χρηματική για αδικήματα που τελέστηκαν προ της 1/7/2019.
Απόφαση 1650 / 2019 (ΣΤ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ)
Αριθμός 1650/2019
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
ΣΤ' Ποινικό Τμήμα
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Αρτεμισία Παναγιώτου, Προεδρεύουσα Αρεοπαγίτη (σύμφωνα με την υπ'αριθμ.194/2019 πράξη του Προέδρου του Αρείου Πάγου), Γεώργιο Αναστασάκο, Μαρία Γ., Ευφροσύνη Καλογεράτου - Ευαγγέλου Εισηγήτρια και Πηνελόπη Παρτσαλίδου - Κομνηνού, Αρεοπαγίτες.
Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του στις 17 Σεπτεμβρίου 2019, με την παρουσία της Αντεισαγγελέως του Αρείου Πάγου Αναστασίας Δημητριάδου (γιατί κωλύεται ο Εισαγγελέας) και του Γραμματέα Χαράλαμπου Αθανασίου, για να δικάσει την αίτηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, περί αναιρέσεως της 818/2019 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης. Με κατηγορούμενο τον Θ. Κ. του Γ., κάτοικο ... που δεν παρέστη.
Το Μονομελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης, με την ως άνω απόφασή του διέταξε όσα λεπτομερώς αναφέρονται σ' αυτή, και ο αναιρεσείων Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου ζητά τώρα την αναίρεση αυτής, για τους λόγους που αναφέρονται στην με αριθμό και ημερομηνία 27/24 Μαΐου 2019 έκθεση αναιρέσεως, η οποία συντάχθηκε ενώπιον της Γραμματέως του Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου Δέσποινας Χρονοπούλου και καταχωρίστηκε στο οικείο πινάκιο με τον αριθμό 801/19.
Αφού άκουσε Την Αντεισαγγελέα, που πρότεινε να γίνει δεκτή η έκθεση αναίρεσης.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Κατά τη διάταξη του άρθρου 590 παρ. 1 του ισχ. από 1.7.2019 ΚΠοινΔ (ν. 4620/2019) υποθέσεις που εκκρεμούν σε οποιοδήποτε στάδιο της ποινικής διαδικασίας και σε οποιονδήποτε βαθμό συνεχίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος κώδικα. Οι πράξεις της ποινικής διαδικασίας που τελέστηκαν όταν ίσχυαν οι διατάξεις που καταργούνται διατηρούν το κύρος τους.
Το Μονομελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης, με την με αριθμό 818/15.4.2019 απόφαση του, μετέτρεψε την επιβληθείσα στον Θ. Κ. του Γ. συνολική ποινή φυλακίσεως 30 μηνών σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, της συνολικής αυτής ποινής προερχομένης από τη συγχώνευση αποφάσεων διαφορετικών δικαστηρίων.
Κατά της αποφάσεως αυτής, η οποία καταχωρήθηκε στο Ειδικό Βιβλίο στις 20.5.2019, ο Αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου στις 24.5.2019 δήλωσε ενώπιον του Γραμματέα του Ποινικού Τμήματος του Αρείου Πάγου ότι ασκεί την υπό κρίση αναίρεση για τους λόγους που αναφέρονται και αναπτύσσονται σ' αυτήν και δη για υπέρβαση εξουσίας κατ' άρθρο 510 παρ. 1 Η' του ισχύοντος κατά το χρόνο ασκήσεώς της ΚΠοινΔ. Η εν λόγω αναίρεση ασκήθηκε εμπρόθεσμα και νομότυπα από πρόσωπο που είχε δικαίωμα και έννομο συμφέρον προς τούτο κατά αποφάσεως υποκειμένης στο συγκεκριμένο ένδικο μέσο και γενικότερα σύμφωνα με τα άρθρα 462 περιπτ. Β, 463, 473 παρ. 2, 3, 474 και 505 παρ. 2 προισχύσαντος ΚΠοινΔ, σε συνδυασμό με το άρθρο 590 παρ. 1 ισχύοντος ΚΠοινΔ (ν. 4620/2019) και είναι παραδεκτή. Επομένως, πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω. Σημειώνεται ότι η συζήτηση αυτής γίνεται σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι, καίτοι δεν εμφανίσθηκε ο αναιρεσίβλητος Θ. Κ., παρ' ότι νόμιμα και εμπρόθεσμα κλητεύθηκε για την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, όπως προκύπτει από τα από 1 Ιουλίου 2019 και 2 Ιουλίου 2019 αποδεικτικά επιδόσεως των επιμελητού της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης Δ. Κ. και Ό. Χ., αντίστοιχα.
Από τη διάταξη του άρθρου 551 παρ. 5 του ΚΠΔ συνάγεται ότι, κατά της απόφασης με την οποία καθορίζεται συνολική ποινή επιτρέπεται η άσκηση αναίρεσης στον καταδικασμένο και στον εισαγγελέα για όλους τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 510 παρ. 1 ΚΠοινΔ, μεταξύ των οποίων και αυτός της υπέρβασης εξουσίας Υπέρβαση εξουσίας, που συνιστά τον, κατά το άρθρο 510 § 1 στοιχ. Θ' του νυν ισχύοντος από 1.7.2019 ΚΠΔ, λόγο αναίρεσης κατ' αποφάσεων, υπάρχει, με βάση το γενικό ορισμό, όταν το Δικαστήριο ασκεί δικαιοδοσία που δεν του δίνει ο νόμος. Στα πλαίσια του ορισμού αυτού γίνεται διάκριση της υπέρβασης σε θετική και αρνητική. Θετική υπέρβαση συντρέχει όταν το δικαστήριο αποφάσισε για ζήτημα μη υπαγόμενο στη δικαιοδοσία του και αρνητική υπέρβαση συντρέχει όταν παρέλειψε να αποφασίσει για ζήτημα που είχε υποχρέωση στα πλαίσια της δικαιοδοσίας του.
Εξ άλλου, κατά το άρθρο 545 του ήδη από 1.7.2019 ισχύοντος Κώδικα Ποινικής Δικονομίας: Η καταδικαστική απόφαση και κάθε διάταξη του δικαστή ή του εισαγγελέα εκτελείται μόλις γίνει αμετάκλητη, εκτός αν ο νόμος ορίζει διαφορετικά σε ειδικές περιπτώσεις.
Με τη διάταξη δε του άρθρου 551 παρ. 1 του ΚΠοινΔ ορίζεται ότι: "Αν πρόκειται να εκτελεστούν κατά του ίδιου προσώπου περισσότερες αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις για διαφορετικά εγκλήματα που συρρέουν, εφαρμόζονται οι ορισμοί του Ποινικού Κώδικα για τη συρροή", ήτοι και του άρθρου 97 του ΠΚ, κατά το οποίο "Οι διατάξεις των άρθρων 94 παρ. 1 και 96 παρ. 1 εφαρμόζονται και όταν κάποιος, προτού εκτιθεί ολοκληρωτικά ή παραγραφεί ή χαριστεί η ποινή που του επιβλήθηκε για κάποια αξιόποινη πράξη, καταδικαστεί για άλλη αξιόποινη πράξη, οποτεδήποτε και αν τελέστηκε αυτή", ενώ κατά την παραγρ. 3 εδ β'του ιδίου άρθρου 551 του ΚΠοινΔ "αν μεταξύ των προς εκτέλεση αποφάσεων υπάρχει και απόφαση που αμετάκλητα έχει καθορίσει συνολική ποινή, για τον καθορισμό της νέας συνολικής ποινής λαμβάνεται ως βάση η καθορισθείσα συνολική ποινή, αν αυτή είναι βαρύτερη από τις ποινές που επιβλήθηκαν με τις άλλες αποφάσεις".
Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η ποινή που έχει επιβληθεί αμετάκλητα εκτελείται, εκτός αν έχει διαταχθεί η αναστολή της εκτέλεσης της, κατά τα άρθρα 99 και επ. του Π.Κ., από το αρμόδιο δικαστήριο κατά την κατάγνωσή της, ή η αναβολή ή η διακοπή της εκτέλεσής της, κατά τις διατάξεις των άρθρων 555 και επ. του ΚΠοινΔ.
Η εξουσία του δικαστηρίου το οποίο καθορίζει τη συνολική ποινή που πρέπει να εκτιθεί όταν κατά του ιδίου προσώπου υπάρχουν προς εκτέλεση περισσότερες αμετάκλητες καταδικαστικές αποφάσεις, εξαντλείται στον καθορισμό αυτό της συνολικής ποινής, με την επιμέτρηση των περισσοτέρων ποινών που έχουν επιβληθεί, κατά τον τρόπο που ορίζεται στις διατάξεις των άρθρων 94 και 97 του ΠΚ και δεν προβλέπεται από το νόμο εξουσία του δικαστηρίου αυτού είτε για αναστολή εκτέλεσης της συνολικής ποινής είτε για μετατροπή των ποινών είτε για καταβολή της ποινής σε δόσεις, είτε περισσότερο (αυτό που ενδιαφέρει εν προκειμένω) για μετατροπή της ποινής σε κοινωφελή εργασία. Μόνο στην περίπτωση της συγχρόνου συνεκδικάσεως και καταδίκης για πλείονα συρρέοντα εγκλήματα η καθορίζουσα τη συνολική ποινή απόφαση αποφαίνεται και περί της μετατροπής αυτής ή επέκεινα περί της καταβολής της σε δόσεις ή της μετατροπής της σε κοινωφελή εργασία. Όταν όμως η επιμέτρηση γίνεται με μεταγενέστερη απόφαση λόγω μη συνεκδίκασης πλειόνων συρρεόντων εγκλημάτων (όπως εδώ), το δικαστήριο περιορίζεται στον καθορισμό και μόνο της συνολικής ποινής, η δε μετατροπή ή δοσοποίηση των καθ' έκαστον ποινών ή η μετατροπή τους σε κοινωφελή εργασία εξακολουθεί να ρυθμίζεται από την απόφαση που επέβαλε τις ποινές και συγχρόνως προέβη στην μετατροπή και στη δοσοποίηση αυτών. Άλλωστε, η απόφαση περί καθορισμού συνολικής ποινής δεν είναι καταδικαστική, για να χωρήσει μετατροπή της συνολικής ποινής ή δοσοποίηση αυτής ή ακόμα μετατροπή αυτής σε παροχή κοινωφελούς εργασίας .Επομένως, αν το παραπάνω δικαστήριο , μετά τον καθορισμό συνολικής ποινής, διατάξει την μετατροπή αυτής σε κοινωφελή εργασία (αρθρ. 82 παρ. 5 προισχύσαντος ΠΚ και αρθρ. 80 παρ. 5 ισχύοντος ΠΚ ), υπερβαίνει την εξουσία του και δημιουργείται λόγος αναίρεσης της αποφάσεώς του κατ' αυτό το μέρος , σύμφωνα με το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Θ' του ισχύοντος ΚΠοινΔ.
Στην προκειμένη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης, με την υπ' αρ. 2066 /5.12.2018 συγχωνευτική απόφασή του, προέβη στον καθορισμό συνολικής ποινής, και ειδικότερα, σε επιμέτρηση ποινών φυλάκισης δεκαοκτώ (18) μηνών, ενός (1) έτους και ενός (1) έτους, που είχαν επιβληθεί στον καταδικασθέντα Θ. Κ. του Γ. με τις με αριθμούς 4001/2016, 9376/2017 και 1779/2018 αποφάσεις του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης και Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης, και που είχαν μετατραπεί σε χρηματικές προς 5 ευρώ ημερησίους, καθορίζοντας συνολική ποινή που αυτός έπρεπε να εκτίσει σε τριάντα (30) μήνες. Στη συνέχεια, όμως, το ίδιο Δικαστήριο (Μονομελές Εφετείο Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης), και κατόπιν της από 8.3.2019 αιτήσεως του παραπάνω καταδικασθέντος Θ. Κ., με την οποία αυτός ζήτησε, λόγω ουσιώδους αλλαγής των όρων της προσωπικής και οικονομικής του καταστάσεως, την μετατροπή σε παροχή από μέρους του κοινωφελούς εργασίας της ως άνω ποινής των τριάντα μηνών, προέβη με την προσβαλλόμενη υπ' αρ. 818/2019 απόφασή του, σε μετατροπή αυτής σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, ορίζοντας τον αριθμό των ωρών κοινωφελούς εργασίας σε εξακόσιες 600 ώρες και προθεσμία για την παροχή της χρονικό διάστημα δύο ετών, χωρίς να προβλέπεται το τελευταίο από το νόμο, αφού, κατά τα προαναφερόμενα, σε περίπτωση καθορισμού συνολική ποινής, το Δικαστήριο περιορίζεται μόνο στη συγχώνευση και δεν ασχολείται με περαιτέρω θέματα (μετατροπής, αναστολής, δοσοποίησης), λόγω της αρχής της αυτοτέλειας των ήδη επιβληθεισών επί μέρους ποινών. Επομένως, το Δικαστήριο υπερέβη την εξουσία του κατά τούτο και πρέπει, κατ' αποδοχή του από το άρθρο 510 παρ. 1 στοιχ. Θ' του ισχύοντος ΚΠοινΔ, λόγου της κρινόμενης αίτησης του Αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου ως βασίμου, να αναιρεθεί η προσβαλλομένη υπ' αριθμ. 818/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης, αλλά να μη γίνει παραπομπή στο Δικαστήριο της ουσίας, αφού δεν συντρέχει λόγος περαιτέρω εκδίκασής της και, κατ' ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 518 παρ. 1 ΚΠοινΔ, πρέπει το ως άνω αίτημα του Θ. Κ. περί μετατροπής της συνολικής ποινής που του επιβλήθηκε κατά τα άνω σε παροχή κοινωφελούς εργασίας, επί του οποίου έκρινε η προσβαλλόμενη απόφαση, να απορριφθεί από τον Άρειο Πάγο, ως μη νόμιμο (ΑΠ 1109/18).
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Αναιρεί την υπ' αριθμ. 818/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης.
Απορρίπτει το αίτημα του Θ. Κ. του Γ., κατοίκου Θεσσαλονίκης, περί μετατροπής σε παροχή κοινωφελούς εργασίας της συνολικής ποινής φυλάκισης των 30 μηνών, που επιμετρήθηκε με την υπ' αριθμ. 2066/5.12.2018 συγχωνευτική απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Κακουργημάτων Θεσσαλονίκης.
Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα την 1η Οκτωβρίου 2019. Και
Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στις 22 Οκτωβρίου 2019.
Η ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΥΣΑ ΑΡΕΟΠΑΓΙΤΗΣ
Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ